Michel Portal (1935 - 2026)

Fransız Le Soir gazetesinin başlığı ilginçti; "Michel Portal'ın vefatıyla, bir müzik kıtası kayboldu".

Gerçi Le Soir da bu sözün Fransızların eski başkanı François Mitterrand'a ait olduğunu söylüyor, hatta sözün daha doğru şekli şöyle imiş; "Michel Portal bir icracı değil, bir kıtadır".

Cazkolik olarak biz ise büyük müzisyen hakkında şöyle diyelim; "Avrupa caz müziğin mimarlarından biriydi". Fransızlar'da bizdeki 'eski Türkiye' gibi bir 'eski Fransa' kavramı var mı bilmiyoruz (onlar Cumhuriyet'i daha çok numaralandırmayı tercih ediyor) ama eğer varsa Michel Portal 'eski Fransa'nın yetiştirdiği en büyük sanatçılardan biriydi.

Portal'ı sadece tek bir müzik anlayışına indirgemek doğru olmaz, adeta tüm müzik dillerini yeniden keşfederek hepsini kendi müziğine dönüştürdü

Fransız Bask bölgesi Bayonne'da dünyaya gelen sanatçıyı en fazla Afrika poliritmik müzikleri üzerine yaptığı araştırmalar sonucu kaydettiği albümlerle sevdik belki ama Portal klasik müzikten (mesela Paulenc, Brahms, Saint Saens. Schumann, Mozart üzerine kaydettiği albümler), film müziklerine (bu alanda üç César Ödülü var), cazdan tangoya (Richard Galliano ile konserlerini hatırlayın), başta Bayone/Bask folklörü olmak üzere Afrika müzikleri ve Doğu müziklerine olan ilgisi Portal'in kendini kaptırdığı ve gazetenin dediği gibi tüm bu stillerden aldığı müzikleri kendi müziğine dönüştüren bir sanatçıydı.

Ayrıca, bunları yapabilmek için mutlaka multi enstrümanist olması gerekiyordu ki Portal aslen klarnet çalsa da bas klarnet, saksafon, bandoneon, sintiler ve bilgisayarlarla da arası iyi olan bir müzisyendi.

"L’odyssée du jazz" isimli kitabın yazarı Noël Balen ise Portal'ın 'seslerin ve sessizliklerin yaratıcısı' olduğunu söylüyordu.

Radiofrance, Michel Portal'ın ölümünün ardından yayınladığı mesajda; "Michel Portal ve enstrümanı klarnete bir övgüdür; bu enstrüman sadece klasik eserlere değil, cazdan diskoya ve hatta rap müziğe kadar her dönemin müziğine zarafet katar. Michel Portal bizi bas klarnetle Mozambik'e götürdüğünde, kulaklarımızın önünde bambaşka bir dünya açılmıştı. Siyah abanoz borunun titreşimini dinlerken sanki büyülü bir Afrika borusundan üflenen eski bir büyüyü duyuyormuş gibi hissederdiniz. Klasik müzik, tiyatro veya film nedeniyle Batılı kulakların hemen doğa veya pastoral sahnelerle ilişkilendireceği flüt veya obuanın aksine, klarnetin tınısı caz saksafonlarını ve daha kentsel ve çağdaş atmosferleri de çağrıştırabilir" cümlelerini kurmuştu.

12 Şubatta 90 yaşında hayata veda eden Portal özellikle doğaçlama müzikte büyük bir yeteneğe sahipti ve kuşağının en büyük isimleriyle birlikte aynı sahneleri paylaştı.

"Seyahat etmeyi, insanlarla tanışmayı seviyorum. Her zaman yaptığım şey bu. Diğer kültürlere açığım; bu önemli" diyen sanatçının bu düşüncesinin müziğindeki izdüşümlerine çok sık tanık olduk.

Fransız komünistlerinin gazetesi olarak bilinen l’Humanité sanatçının ölümü haberini Portal'in özverili, insanın ve insanların dostu olması ve doğaçlamanın sınırlarını genişletmesi üzerine kurgulamıştı.

Rutin düşmanı bir kaşif

27 Kasım 1935 günü Bayonne'da doğan Michel Portal, 1959'da Paris Konservatuvarı'nda klarnet dalında birincilik ödülü kazandı. Solist olarak haklı bir ün kazandı ve Pierre Boulez, Luciano Berio ve Karlheinz Stockhausen'in çağdaş müzik eserlerinin icralarında yer aldı. Ancak genç dahi, kendini klasik repertuvarla sınırlamayı reddetti.

1965 yılında yayınladığı "Free Jazz" albümüyle yeni bir cazın temellerini attı ve Avrupa cazını Amerikan geleneklerinden kurtardı. Müzikal bir devrimdi bu. Füzyonun aşığı olarak "yeni bir dil" arayışında olan sanatçı, "rutin"in düşmanı olduğunu ilan ederek, armoniden ziyade şenlikli müziği tercih etti. Kendi grubu "Michel Portal Unit" ile Châteauvallon ve Uzeste'de unutulmaz konserler verdi.

Klarnet ve saksafon virtüözü olan Portal aynı zamanda bandoneon ve Macar nefesli çalgısı tárogató'yu da ustalıkla çalıyordu. Olağanüstü çok yönlülüğü sanatçıyı çağdaş müziğin en büyük isimleriyle iş birliği yapma olanağını sağladı.

Üç César Ödüllü

Portal, caz kariyerinin yanı sıra film müzikleri alanında da adını duyurdu. Film müzikleri üzerine üç César ve iki Sept d’Or ödülü kazanan sanatçı özellikle 1983 yılında Daniel Vigne'nin "Martin Guerre'nin Dönüşü" (Le Retour de Martin Guerre), 1985'te Gérard Vergez'in "Les Cavaliers de l’orage" ve 1988'de Jean-Claude Denis'in "Bande d'Individus" filmleriyle tanındı. Ayrıca "L’Ombre rouge", "Max, Mon Amour" ve "Le Voyage" filmleri için de müzik besteledi.

Michel Portal, kariyeri boyunca sayısız ödül aldı: 1983'te Grand Prix National de la Musique, 2021'de Victoire du Jazz bunlardan bazıları. Tek bir tarza bağlı kalmamak fikrini savundu.

Sanatçı, ilerleyen yaşlarında dahi üretmeyi bırakmadı. 2021'de, 85 yaşında iken ilk karantina döneminde kaydettiği "MP85" (adı ve soyadının baş harfleri ile yaşından oluşan bir kod gibi) adlı albümünü yayınladı. Geniş diskografisindeki bu son eserin yayınlanması üzerine, "Çocukken, insanların orada nasıl yaşadığını görmek için dünyanın ucuna giden insanları hep düşünürdüm" diye itiraf etmişti. Bu doyumsuz merak sanatçıyı hayatı boyunca terk etmedi.

Önerilen albümleri:

- Martial Solal Michel Portal (2025)
- MP85 (Hayatta iken kaydettiği son albüm)
- Tokyo Stories (2019)
- Bailador (20210)
- Remembering Weather Report (2009)
- Michel Portal, Richard Galliano "Concerts (Live)" (2004)
- Minneapolis We Insist (2002)
- Men's Land (1987)
- Alors!!! (1970)
- Free Jazz (1965)

Michel Portal'ın hayatını arkadaşımız Arto Peştemalcıgil'in kaleminden okuyabilirsiniz.

Cazkolik.com / 25 Şubat 2026, Çarşamba

BU İÇERİĞİ PAYLAŞIN