Kulaklık teknolojileri dış dünyadan gelen sesleri giderek daha fazla kesmekle övünüyor ama başka insanî ve sosyal sorunlara da sebep olabiliyor

Hareketli anlarda, yolda, metroda kulaklıkla müzik dinlemek çok güzel. Dinleyeni mutlu eden anlar bunlar ve kulaklık teknolojileri giderek de gelişiyor, daha kaliteli, daha teknolojik ürünler ortaya çıkıyor ama bize göre, bu alanda ürün çeşitliliği ve teknolojisi artarken pek kimsenin üstünde durmadığı sorunlar da kendini gösteriyor. Bugün bu makalade bu sorunun altını çizmek istiyoruz.

Müzik ekipmanı üreticilerinin son yllarda en fazla odaklandığı alan kulaklık teknolojisi. Bu firmaların, bu ürünler özelinde en çok odaklandığı alan ise kulaklıkların giderek daha yoğun gürültü kesici/önleyici teknolojiler geliştirmesi. Bu konuda yayın yapan basın organları düzenli olarak gürültü kesicili kulaklık testleri yayınlayarak 'gürültüyü en iyi filanca ürün kesiyor' diyerek okurlarını bilgilendiriyor.

Ama?

Bu yayınları okuyanlar, hiç bir yazarın 'gürültü engelleyici' (noise-cancelling) teknolojisinin güncel kullanımı konusunda uyarılarda bulunmadığını farketmişsinizdir.

Mesela, gelen son bültende şu cümleler dikkat çekiyor; "Gürültü engelleme geliştirildi. H2 çipi ve revize edilmiş ses algoritmaları sayesinde, ikinci nesil AirPods Max, önceki nesle göre 1,5 kat daha etkili gürültü önleme vaat ediyor".

Bizim asıl altını çizmek istediğimiz konu ise gürültü önleyici (ANC - Active Noise Cancelling) modellerin yaygınlaşmasıyla beraber, yaya kazaları ve durumsal farkındalık kaybının önemli bir konu haline gelmesi olacak.

Bu konuda farkındalık oluşturmak için NHTSA, WHO, Injury Prevention gibi dergilerde yayınlanan akademik çalışmalara, güncel istatistiklere bakmak yeterli.

Bu alanda yapılmış çoğu araştırma verisi ABD kaynaklı olsa da dünya geneli için de geçerli olduğunu söyleyebiliriz.

Mesela, Maryland Üniversitesi'nin 2012 yılında yaptığı bir yayında (Injury Prevention dergisi) kulaklık takılı yaya kazalarında 116 ölüm veya yaralanma vakası rapor edilmiş.

Bu bilgi önemsiz diyebilir miyiz?

Gürültü kesicilerin yolda yürürken yüksek sesle müzik dinleyen birinin trafik algısını ne kadar köreltebileceğini tahmin etmek zor değil. Üstelik bu araştırmaların bazıları eski tarihli. Vakaların sayısı 2004-2005'te 16 iken, 2010-2011'de 47'ye yükselmiş, yaklaşık 3 kat artış. Şimdilerde kimbilir kaç kat artmıştır!

Kazaya uğrayanların %68'i erkek ve %67'si 30 yaş altı.

Tehlikenin farkında mısınız?

Adını verdiğimiz bu araştırmada vakaların %55'nin tren/metro çarpışması olduğu söylenirken %90'ınınbüyük şehirlerde gerçekleştiği belirtiliyor.

Daha geçen gün, Marmaray Ayrılıkçeşme istasyonunda genç bir çocuğun etrafına karşı tüm ilgisini kaybetmiş halde müzik dinlerken peronun sarı çizgisini aşarak iyice kenara yaklaştığının farkında bile olmadığını gördüm. Son anda farkedip geri gelmesiydi kolundan tutup uyaracaktım.

Injury Prevention dergisinin yayınladığı istatistiklerin %70'e yakını ölümle sonuçlanmış! Ne kadar yüksek bir oran! Bu vakaların %29'unda korna veya siren gibi yüksek uyarı sesleri çalınmasına rağmen duyulmamış. Yine aynı çalışma, kulaklık kullanımının (özellikle müzik dinlerken) yaya güvenliğini ciddi şekilde riske attığını gösteren temel referanslardan biri kabul ediliyor.

Daha güncel bilgilere gelirsek eğer;

Hepimiz günlük hayatımızda böylesi anlara fazlasıyla tanık oluyoruz. 2025 tarihli Transportation Research Part F isimli çalışma müzik özellikle yüksek gürültü önleyiciye sahip kulaklarla müzik dinlemenin yaya kazalarını artırdığı belirtiliyor. Bu teknolojiler, motor, ray sesi gibi düşük frekanslı gürültüleri bloke ederken ani uyarı seslerini de susturuyor.

Yine geçen sene yayınlanan DEKRA raporunda, gürültü iptali teknolojisinin kulaklıkların tepki süresini artırdığını, kaza riskini yükselttiğini vurguluyor. Bu dediğimiz bilhassa bisiklet kullananlarda ve yaya geçişlerinde ki tehlikeleri artıyor.

ABD'de yaya ölümleri 2010'lardan beri giderek artıyormuş, mesela, günlük ortalama 20'nin üzerinde toplam 7.522 ölüm vakası yaşanmış, elbette bunların hepsi kulaklık takanların maruz kaldığı kazalar değil ama onların da oranı artıyor maalesef.

Kulaklık dahil dikkat dağınıklığı bu artışın önemli bir parçası ancak kulaklığa özgü güncel istatistikler 2011 sonrası nedense azalmış, bu da şüpheli bir durum doğrusu!

ABD'nin bazı eyaletlerinde bisiklet sürerken çift kulaklık kullanımı yasaklanmış mesela.

Bu konuda oluşan diğer riskleri de özetlemek mümkün;

Gürültü önleyici (Active Noise Cancelling) sayesinde dış gürültü azaldığı için müzik seviyesi yükseliyor, 85 dB üzeri uzun süre maruz kalma işitme kaybı riskini artırıyor. Bu konuda WHO tarafından yapılan araştırma 12-35 yaş arası 1 milyardan fazla kişinin risk altında olduğu belirtilmiş.

Bir diğer etki ise durumsal farkındalık kaybı. Bu durum beyindeki ses işleme mekanizmasını ciddi etkileyebiliyor, bazı uzmanlar, henüz kesin kanıtlar sınırlı olsa da dinleme kaybı veya aşırı hassasiyet kaybını ciddi olarak tartışıyor.

Kulaklıkla yürüyen ya da metroda yolculuk edenlerin maruz kaldığı en büyük tehlike çevreyi duymamaktır

Bu tür yüksek teknoloji kulaklıklar düşük frekanslı her tür sesi etkili şekilde bloke ederken ciddi tehlike uyarısı diyebileceğimiz korna, fren, siren, bağırış, çığlık gibi sesleri de bloke ediyor.

İş yerlerinde de tehlike var. Kulaklık dinlerken işe odaklanmak veriminizi artırabilir ama çevreyle iletişiminizin kesilmesi, arkadaşlarınızın uyarılarını duymamak, anonsları işitmemek, telefon zilini duymamak gibi sorunlar da yaratabiliyor.

Bir diğer sorun da nezaket kaybına neden olması

Özellikle toplu taşıma araçlarında yolculuk ederken bu kulaklıklar yol güvenliğine yol açtığı gibi yolculuk anında doğabilecek insanî durumlara ilişkin farkındalığı da yavaşlatıyor, bu da çevreden size yönelen tepkileri artırabiliyor.

Mutlaka sizin de başınıza gelmiştir. Metroda, otobüste müzik dinleyerek adeta kendinden geçmiş bir gencin o an ayakta durmakta zorlanan bir yaşlının, hamile bir kadının farkında olmaması, artan bencillik ve umursamazlık toplumsal ilişkilere zarar verebiliyor, kuşaklar arası ilişkileri zayıflatabiliyor.

Çözüm önerileri var mı?

Kısmen var! Mesela, eğer kulaklıkta mevcut ise Transparency/Ambient modunu kullanmak dış sesleri geçirdiği için farkındalığı artıracaktır.

Ya da, yazının başından beri belirtiyoruz, trafikte, metro peronlarında, otobüs duraklarında, koşu/yürüyüş anlarında kulaklığı kullanmak zorunda değilsiniz.

Cazkolik.com / 18 Mart 2026, Çarşamba

BU İÇERİĞİ PAYLAŞIN