Sidney Bechet (1897 - 1949)

New Orleans`ın cazdaki öncüsü ve bu müziği eşsiz bir sanat formu haline getirme yolunda en çok çaba sarfeden kimdir?

Bu soru sorulduğunda akla ilk gelen isim haklı olarak Louis Armstrong`dur, ancak adı Armstrong`la birlikte anılması gereken bir diğer caz müzisyeni daha vardır o da Sidney Bechet`dir.

Güçlü bir vibratoya sahip mükemmel bir soprano saksofoncu ve klarnetçi olan Bechet`nin stili yıllar içinde fazla gelişmemekle birlikte coşku ve yaratıcılığını asla yitirmemiştir. Bechet, hem bireysel hem kollektif emprovizasyondaki ustalığıyla o denli baskın bir icracıdır ki, trompetçiler daima onunla birlikte çalmanın güçlüğünden yakınmışlardır.

1897 yılında New Orleans`da orta sınıf bir Creole ailede doğan Sidney Bechet, kendi başına öğrendiği klarneti ilk olarak 6 yaşında ağabeyinin grubuyla birlikte bir aile doğum günü partisinde çalarak yeteneğini sergileme fırsatı bulur. Daha sonra ünlü Creole klarnetçiler Lorenzo Tio, Big Eye Louis Nelson ve George Baquet`dan ders alır ve hızlı gelişimi sayesinde daha çocuk yaşta şehrin önde gelen gruplarında çalmaya başlar, hatta ders bile verir; öğrencilerinden Jimmy Noone kendisinden 2 yaş büyüktür.

Çalışından oldukça etkilenen efsanevi kornetçi Bunk Johnson`un davetiyle sanatçının grubu Eagle Band`e katılır (1911-1912) ve dans salonlarında, piknik ve partilerde çalarak tecrübe kazanır. 1913-1914 yıllarında King Oliver`la birlikte Olympia Band`de çalar, daha sonra 1917 yılına kadar gezgin olarak çalışır. 1917`de Chicago`ya giderek Freddie Keppard ve diğer Creole müzisyenlerle bir araya gelir; 1919 baharında ise New York`a geçerek Will Marion Cook`s Syncopated Orchestra`ya katılır. Orkestrayla birlikte Avrupa turnesine çıkan Bechet, özellikle Londra`nın ünlü Royal Philharmonic Hall`ünde sergilediği performansla dikkatleri çekecektir. Hatta ünlü İsviçreli orkestra şefi Ernst Ansermet bir İsviçre müzik dergisinde sanatçı için şu ifadeyi kullanır: "Olağanüstü klarnet virtüözü Bechet dahi bir sanatçı!".

Yine Londra`dayken bir dükkanda düz soprano saksofonu keşfeden Bechet, klarnetten farklı tarzda çaldığı bu enstrümanı kısa süre içinde cazın önemli seslerinden biri haline getirecektir. Tecavüz suçu nedeniyle Londra`da bir süre hapis yatan Sidney Bechet, 13 Kasım 1922`de New York`a döner ve 30 Temmuz 1923`te piyanist Clarence Williams`la birlikte ilk kaydını yapar. "Wild Cat Blues" ve "Kansas City Man Blues" plâklarında Bechet`nin icrası olağanüstü bir yaratıcılık ve yenilik içermektedir. Sonraki iki yıl boyunca blues şarkıcılarına eşlik eden ve klasik bir Clarence Williams Blue Five kaydında Louis Armstrong`la birlikte çalan sanatçı, ayrıca Duke Ellington`s Washingtonians`ın erken versiyonunda da yer alır ancak ne yazık ki grupla herhangi bir kayıt yapmaz.

1925-1929 yılları arasında Avrupa`da yaşayan ve İngiltere, Fransa, Almanya ve Rusya`da çalan Bechet, Paris`te yaşadığı dönem bir başka müzisyenle kavgaya karışır. Silahların patladığı kavgada üç kişi yaralanır ve sonuçta Bechet bir senesini bir Fransız hapishanesinde geçirir. Tahliye olduktan sonra sınırdışı edilir ve Berlin`e giderek 1931 yılına dek bu şehirde yaşar. 1930`ların büyük bölümü Bechet için verimsiz yıllardır. Bu dönemde zaman zaman Noble Sissle orkestrası ile çalışır ve 1932 yılında trompetçi Tommy Ladnier`nin de yer aldığı kendi New Orleans Feetwarmers grubuyla unutulmaz kayıtlar yapar; ayrıca, yine Ladnier`le birlikte başarısız bir kuru temizleme dükkanı işletme girişiminde bulunur.

1938`de yaptığı "Summertime" plâğı büyük bir hit olur ve sonraki üç yıl boyunca Bluebird adına klasikleşmiş kayıtlar yapar. 1940`lar boyunca düzenli olarak New York`ta Eddie Condon`la çalışan Sidney Bechet 1945 yılında veteran trompetçi Bunk Johnson`la bir grup kurma girişiminde bulunur ancak Johnson`un alkol bağımlılığı projeyi öldürür. 1940`ların sonlarındaki Dixieland Revival akımının popüler figürü olarak Mezz Mezzrow`la kayıtlar yapar. Sanatçı iş olanaklarının kısıtlı olduğu 1940`larda bir müzik okulu açma girişiminde de bulunmuş, ancak yegane öğrencisi sonradan himayesine aldığı Bob Wilber olmuştur.

Sidney Bechet`nin talihi 1949 yılında önemli ölçüde değişir. Paris`teki Salle Pleyel Caz Festivali`nde sahne alan sanatçı büyük bir sansasyon yaratır ve nihayetinde buraya yerleşmeye karar verir. Birkaç yıl içinde önemli bir şöhret ve ulusal bir kahraman haline gelerek ücreti oldukça iyi işlerde çalışır ve satış rakamları pop starlarıyla yarışan hit plâklar kaydeder, ki bunlar arasında "Les Oignons", "Promenade aux Champ Elysees" ve uluslararası bir hit olan "Petite Fleur"ü özellikle anmak gerekir. Bechet ayrıca "La Nuit est sorcière (The Night Is a Witch)"" adlı Çaykovski tarzı bir klasik bale müziği de bestelemiştir.

Sidney Bechet 62. doğum günü olan 14 Mayıs 1959`da akciğer kanseri sonucu Paris`te yaşamını yitirir. Renkli (ve bir ölçüde hayali) hatıratı "Treat It Gentle" ölümünden kısa süre önce yayınlanmıştır. 1968 yılında the Down Beat Jazz Hall of Fame`e kabul edilen Bechet için Duke Ellington şu sözleri sarfetmiştir: "Bechet benim için cazın hakiki simgesiydi... bütün hayatı boyunca çaldığı herşey tamamen orjinaldi. Samimi olarak onun bu müziğin içindeki en eşsiz adam olduğunu düşünüyorum".

Sidney Bechet diskografisi buraya sığdırılamayacak ölçüde kapsamlı olduğundan sadece kısmi bir single listesi sunalım: "Texas Moaner Blues" (recorded with Louis Armstrong) 1924, "Cake Walkin` Babies from Home" (with Red Onion Jazz Babies) 1925, "Blues In Thirds" 1940, "Dear Old Southland" 1940, "Egyptian Fantasy" 1941, "Muskrat Ramble" 1944, "Blue Horizon" 1944.

Arto Peştemalcıgil

Cazkolik.com / 14 Mayıs 2013, Salı

BU İÇERİĞİ PAYLAŞIN